Saxophone và nhạc xưa: đĩa than “Cô đơn” và đêm “Trịnh Jazz” dưới mưa Ba Vì
Một đêm nhạc Trịnh ngoài trời giữa mưa ở Ba Vì, một chiếc đĩa than tám bài nhạc xưa làm trong ba năm. Lê Duy Mạnh và cách anh để hơi thở đi vào tiếng kèn saxophone.
Mưa đến trước giờ diễn. Tối 1/4/2023, sân khấu ngoài trời ở Amour Resort Ba Vì đón mưa từ trước khi mở màn, và nghệ sĩ saxophone Lê Duy Mạnh nghĩ đêm ấy khán giả sẽ thưa thớt. “Nhìn thời tiết trước giờ diễn mưa tầm tã, sân khấu ngoài trời tôi lo lắm”, anh kể lại.
Khán giả vẫn đến. Họ mặc áo mưa, cầm ô, ngồi yên dưới mưa nặng hạt. Không ai bỏ về. Ban nhạc chơi tiếp.

Nhạc Trịnh đi qua jazz
Đêm ấy mang tên “Trịnh Jazz – Lê Duy Mạnh cùng những người bạn”: những ca khúc của Trịnh Công Sơn, hoà tấu lại bằng ngôn ngữ jazz. Năm 2023 là lần chương trình trở lại sau một quãng dài dừng vì dịch bệnh.
Trước đêm diễn, anh tìm gặp người nhà nhạc sĩ để cảm ơn gia đình đã cho phép anh dùng các tác phẩm của ông. Trước phần nhạc là một phòng tranh, nơi hoạ sĩ Lê Thiết Cương cùng một số hoạ sĩ khác bày tác phẩm cho khán giả xem trước giờ mở màn.
Trên sân khấu, saxophone đứng giữa một đội hình đông: NSƯT Trần Lực, ca sĩ Giang Trang, ca sĩ Nguyễn Đình Tuấn Dũng, violin Trịnh Minh Hiền, cello Bùi Hà Miên, piano Bùi Đăng Khánh và Hà Lê, piano jazz Lương Việt Tú, guitar jazz Lương Xuân Thịnh, contrabass Hoàng Hải Bằng, trống Lê Việt Hùng. Và cả các nghệ sĩ của câu lạc bộ MSax.
“Tôi không chắc tương lai của mình sẽ làm bao nhiêu đêm nhạc nữa về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn”, anh nói sau đêm diễn. “Nhưng chỉ biết, nếu không làm, cuộc đời tôi sẽ khó lòng mãn nguyện.”

Chiếc đĩa than tên “Cô đơn”
Nhạc xưa với anh không phải chuyện một đêm. Nhiều năm đi diễn cho kiều bào ở châu Âu, ở nước nào anh cũng chơi nhạc Việt – Trịnh Công Sơn, Vũ Thành An, Lam Phương. Và khi dịch Covid-19 làm hoạt động biểu diễn ngưng trệ hơn hai năm, anh dồn những bài hát ấy vào một chiếc đĩa than.
Anh kể khi đó mình có ba lựa chọn: một liveshow riêng, một chuỗi MV, hoặc một album. Anh chọn album. Chiều 29/11/2022, bộ “Cô đơn” ra mắt báo chí sau khoảng ba năm làm: bản đĩa than (LP) tám bài, bản CD mười bài. Trong đó có “Dư âm” của Nguyễn Văn Tý, “Cô đơn” và “Tình yêu đến trong giã từ” của Nguyễn Ánh 9, “Bây giờ tháng mấy” của Từ Công Phụng, “Hoài cảm” của Cung Tiến, “Nỗi lòng người đi” của Anh Bằng.
Anh tự hoà âm phối khí và tự làm nhà sản xuất. Cùng chơi có piano Hà Lê và Nguyễn Hiền Đức, guitar Nguyễn Hữu Hiệp và Hoàng Xuân Tùng, contrabass Nguyễn Minh Đức, trống Lê Việt Hùng. Đĩa được master tại Mỹ, in tại Nhật Bản.
Hơi thở trong tiếng kèn
Anh giải thích cái tên: những bài trong đĩa đều là nỗi cô đơn của chính người viết ra chúng – một tình yêu đã mất, một tình yêu chỉ có trong giấc mộng. “Khi chơi mỗi bản nhạc, tôi tự nhủ hãy đặt mình vào nhạc sĩ”, anh nói.
Cách anh chơi những bài quen ấy có ba lựa chọn rõ ràng. Anh chọn những ca khúc người nghe nhận ra ngay từ vài nốt đầu. Anh giữ giai điệu nhưng hoà âm lại, đưa vào một chút jazz, đổi tiết tấu và khung bài trong phần solo – để cả đĩa không chỉ toàn những bài buồn. Và anh cố ý để tiếng kèn “khò khè, chậm rãi, nghe như có hơi thở trong đó”.
Với người đang học saxophone, tiếng hơi lẫn vào tiếng kèn thường bị coi là lỗi: hơi lọt, âm chưa sạch. Ở đây nó là một lựa chọn. Khác nhau ở chỗ người chơi chủ động làm ra nó, đúng lúc, đúng chỗ – hay để nó tự lọt ra.

Hoạ sĩ Lê Thiết Cương, người có mặt ở cả buổi ra mắt đĩa than lẫn phòng tranh trước đêm “Trịnh Jazz”, nói về cái tên của album: “Sự cô đơn phải toàn phần thì mới sinh năng lượng”. Những bài hát cũ của nhiều thế hệ người Việt cần một người chịu ngồi một mình đủ lâu với chúng. Lê Duy Mạnh đã ngồi ba năm như thế, cho một chiếc đĩa than tám bài.
Bài viết tổng hợp và kể lại từ tư liệu báo chí: Thanh Niên Việt, VOV. Ảnh dùng theo nguồn ghi ở từng chú thích.